Türkiye memperingati ulang tahun ke-10 cubaan rampasan kuasa yang digagalkan pada 15 Julai 2016 oleh anggota Pertubuhan Pengganas Fetullah (FETO), yang mengorbankan 253 orang dan bertujuan untuk menggulingkan kerajaan negara itu yang dipilih secara demokratik.

Dengan menampilkan dirinya sebagai gerakan keagamaan sambil menyusup masuk ke dalam institusi negara, termasuk Angkatan Tentera Türkiye, FETO melakukan rampasan kuasa selepas bertahun-tahun menjalankan gerakan sulit dalam pentadbiran kerajaan.

Sebelum cubaan rampasan kuasa tersebut, kumpulan itu pernah menjalankan beberapa operasi menentang kerajaan, termasuk usaha memanggil Setiausaha Pertubuhan Risikan Kebangsaan (MIT) ketika itu, Hakan Fidan, untuk disoal siasat, pemintasan trak-trak milik MIT serta siasatan kes 17-25 Disember.

Selepas Parti Keadilan dan Pembangunan (AK) memenangi pilihan raya pada 1 November 2015, dan pada masa sama ramai menjangkakan pegawai-pegawai yang dikaitkan dengan FETO akan disingkirkan melalui keputusan Majlis Ketenteraan Tertinggi, pertubuhan tersebut mula mempercepatkan rancangan rampasan kuasanya.

Ketua kumpulan FETO, Fetullah Gulen, menyeru ahli pertubuhan itu yang dalam kalangan anggota tentera untuk melancarkan rampasan kuasa semasa tampil di kaca televisyen pada 19 Mac 2016.

Anggota kanan FETO daripada kalangan orang awam dan tentera kemudiannya membuat persiapan terakhir melalui mesyuarat yang diadakan di Türkiye dan AS, di mana Adil Oksuz dan Kemal Batmaz membentangkan rancangan tersebut kepada Gulen sebelum pulang ke Türkiye beberapa hari sebelum rampasan kuasa berlaku.

Plot rampasan kuasa terbongkar beberapa jam sebelum dilancarkan

Beberapa jam sebelum cubaan rampasan kuasa bermula, seorang mejar yang berkhidmat di Pusat Arahan Penerbangan Tentera Darat memaklumkan kepada MIT bahawa anggota FETO merancang untuk menahan Fidan. Maklumat itu disampaikan kepada Timbalan Ketua Turus Am ketika itu, Jeneral Yasar Guler, yang kemudiannya memaklumkan kepada Ketua Turus Am ketika itu, Hulusi Akar.

Akar mengarahkan pesawat tentera pulang ke pangkalan masing-masing, menutup ruang udara dan mengarahkan semua komander untuk mengehadkan pergerakan ketenteraan.

Selepas menyedari rancangan mereka telah terbongkar, anggota kumpulan pengganas itu mempercepatkan masa cubaan rampasan kuasa daripada waktu asal yang dirancang pada jam 3:00 pagi 16 Julai kepada jam 8:30 malam pada 15 Julai.

Kenderaan tentera dikerahkan ke seluruh Ankara sementara kumpulan itu menduduki lokasi-lokasi strategik dan mengeluarkan perintah undang-undang tentera. Sarjan Staf Bulent Aydin menjadi mangsa pertama yang terkorban dalam cubaan rampasan kuasa itu selepas ditembak di Ibu Pejabat Turus Am.

Jet pejuang F-16 terbang rendah di ruang udara Ankara manakala anggota tentera menyekat Jambatan Bosphorus dan Jambatan Fatih Sultan Mehmet di Istanbul. Perdana Menteri ketika itu, Binali Yildirim, menegaskan kerajaan masih berkuasa semasa pihak pendakwa raya memulakan siasatan jenayah.

Tentangan rakyat ubah keadaan

Pengganas FETO mengebom Jabatan Penerbangan Polis dan Jabatan Operasi Khas di Golbasi, Ankara, menyerang pekarangan MIT di Yenimahalle dan menguasai stesen penyiaran milik kerajaan, TRT, serta memaksa kakitangannya membaca perisytiharan rampasan kuasa.

Pada jam 12:24 tengah malam 16 Julai, Presiden Recep Tayyip Erdogan muncul secara langsung di CNN Turk dan menyeru rakyat untuk turun ke jalanan. Ribuan orang menyahut seruan itu di mana mereka berdepan dengan kumpulan-kumpulan rampasan kuasa tentera di seluruh negara.

Sarjan Staf Omer Halisdemir, yang bertindak atas arahan Komander Pasukan Khas Leftenan Jeneral Zekai Aksakalli, menembak mati dalang rampasan kuasa Brigedier Jeneral Semih Terzi ketika beliau tiba untuk menawan Pusat Arahan Pasukan Khas. Halisdemir dibunuh serta-merta oleh pengganas FETO yang mengiringi Terzi.

Kumpulan itu turut mengebom Perhimpunan Agung Kebangsaan Türkiye sebanyak dua kali dan menyerang kemudahan TURKSAT, manakala pihak polis berjaya merampas semula kawalan ke atas TRT dan menahan mereka yang berada di stesen penyiaran itu.

Keganasan berterusan sehingga ke pagi sebelum pasukan keselamatan berjaya mengawal semula keadaan. Perdana Menteri ketika itu, Yildirim, memberi kuasa kepada Leftenan Jeneral Ziya Kemal Kadioglu untuk menembak jatuh pesawat yang dikawal oleh pengganas.

Akar berjaya diselamatkan dari Pangkalan Udara Akinci dan, atas arahan Erdogan, landasan utama pangkalan tersebut dibom bagi menghalang mana-mana pesawat seterusnya berlepas.

Pada jam 12:57 tengah hari 16 Julai, Yildirim mengumumkan cubaan rampasan kuasa itu telah berjaya dipatahkan. Plot berkenaan digagalkan dalam tempoh kira-kira 21 jam hasil tentangan orang awam dan tindakan pasukan keselamatan yang setia kepada negara.

Angka rasmi menunjukkan seramai 253 orang awam dan anggota keselamatan terkorban. Pihak pengganas mengerahkan kira-kira 9,000 anggota tentera, 35 pesawat, 37 helikopter, 246 kenderaan perisai termasuk 74 kereta kebal, dan hampir 4,000 senjata ringan.

Peranan Gulen dan kesan susulan

Menurut pihak berkuasa Türkiye, Gulen, yang mengasaskan pertubuhan itu pada tahun 1960-an dan melarikan diri ke AS pada tahun 1999, memberi arahan untuk cubaan rampasan kuasa 15 Julai dan operasi-operasi lain dari Pennsylvania.

Walaupun Türkiye telah mengemukakan tujuh permintaan ekstradisi yang merangkumi 27 pertuduhan, pihak berkuasa AS enggan mengekstradisi beliau.

Gulen meninggal dunia pada 20 Oktober 2024 di kampus Monroe Hospital St. Luke di Pennsylvania. Pihak berkuasa Türkiye berkata Jabatan Negara AS mengesahkan kematian beliau melalui dokumen rasmi.